اللَّه الا بعدا ، گفت : هر كه نهى نكند او را نماز او از فحشاء و منكر ، آن نماز او را از خداى جز دورى نيفزايد . عبد اللَّه مسعود گفت : در نماز منتهى و مزد جرى است از معاصى ، و در خبرى ديگر از رسول - عليه السّلام - آمد كه او گفت : نماز نباشد آن را كه طاعت نماز ندارد . و طاعت نماز آن بود كه از فحشاء و منكر باز ايستد . جابر روايت كرد كه ، يك روز رسول را گفتند ( 1 ) : يا رسول اللَّه ! فلان كس به روز نماز مىكند و به شب دزدى ، گفت نماز او او را منع كند . انس مالك روايت كرد كه ، رسول را گفتند : يا رسول اللَّه ! فلان كس پنج نماز با تو جماعت مىكند ، و لكن هيچ معصيت رها نمىكند كه ارتكاب نمىكند . گفت : نماز او را منع كند ، بس ( 2 ) روز بر نيامد كه توبه كرد از معاصى . بعضى اهل معانى گفتند : معنى خبر مطلق است ( 3 ) ، معنى آن است كه بايد كه نماز او را منع كند از فحشاء و منكر ، چنان كه گفت : وَمَنْ دَخَلَه كانَ آمِناً ( 4 ) . . . ، اى ينبغي ان يكون آمنا . * ( وَلَذِكْرُ اللَّه أَكْبَرُ ) * ، خلاف كردند در معنى اين لفظ . بعضى مفسّران گفتند : معنى آن است كه ذكر اللَّه لنا اكبر من ذكرنا له ، ذكر خداى تعالى ما را مهمتر و بهتر است از ذكر ما او را ، چه ذكر او ما را تفضيل و تشريف باشد ، و ذكر ما او را تعبّد و تذلَّل . دگر آن كه : ذكر او ما را ( 5 ) به خير ، قطع باشد به رحمت و مغفرت ، و ذكر ما او را بر سبيل دعا و تضرّع ، قطع نباشد در اجابت . ذكر او ما را علامت قبول باشد ، و ذكر ما او را اين وجه ندارد . عبد اللَّه عمر روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه گفت : ذكر اللَّه إيّاكم اكبر من ذكر كم إيّاه . اهل اشارت گفتند : براى آن چنين آمد كه ذكر او ما را از سر استغناست ، و ذكر

--> ( 1 ) . آب ، آز كه . ( 2 ) . مش ، كا : پس . ( 3 ) . كذا در آط ، آب ، آج ، لب ، آز ، مش ، كا ، چاپ شعرانى ( 9 / 22 ) : نيست . ( 4 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 97 . ( 5 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : ذكر ما او را .